Kuzey Yunanistan’da Türkçe Konuşan Rumların İzinde

30 Ocak 1923 tarihli Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi Antlaşması ekonomik, kültürel, politik etkilerinin yanı sıra Türkiye’nin demografik yapısını köklü bir biçimde dönüştürmüştür. Mübadele dinî esaslara göre düzenlenmiş ve buna göre yaklaşık 500 bin Müslüman-Türk Selanik, Kavala, Girit gibi bölgelerden Türkiye’ye, yaklaşık 1,5 milyon Rum ise Anadolu’dan Yunanistan’a zorunlu olarak yerleştirilmiştir. Tarihteki en geniş kapsamlı zorunlu mübadelelerden biri olarak değerlendirilen bu antlaşma ile Anadolu’dan gönderilen Rumların çoğunluğunun “ana (birincil) iletişim dillerinin” Türkçe olduğu bilinmektedir. Bugün hâlâ çoğunlukla Kuzey Yunanistan’daki köy ve kasabalarda yaşayan 2. ve 3. (az sayıda 4.) kuşak Rum “mübadil”lerin iki dilli oldukları, Yunanca kadar Türkçeyi de akıcı bir biçimde konuştukları görülmektedir; bu toplumdilbilimsel duruma rağmen söz konusu topluluğun dilsel durumlarına ilişkin bilimsel veri yok denecek kadar azdır. Bu konuşmada, Dr. Şişmanoğlu Şimşek, “Mübadil Türkçeleri Ölüyor mu?: Yunanistan’daki Rum Mübadillerin Dil Tercihleri, Sürdürümleri, Tutumları ve Kültürel Dilsel Canlılıkları Üzerine Toplumdilbilimsel Bir İnceleme” başlıklı Tübitak 1001 proje başvurusunun bir ön çalışması olan saha çalışmasının notlarını paylaşacak. Sunumda akademik izinli olarak bulunduğu 2025-2026 Güz döneminde mübadele sonrası Kuzey Yunanistan’da kurulmuş yeni yerleşim bölgelerinde yaptığı derinlemesine görüşmeler ve anket çalışmalarından yola çıkarak ağırlıklı olarak 3. kuşak Rum “mübadil”lerin Türkçe dil durumlarına dair ilk gözlemlerimi aktaracak.

 

Dr. Şehnaz Şişmanoğlu Şimşek, Boğaziçi Üniversitesi Felsefe Bölümü’nü bitirdikten sonra Bilkent Üniversitesi Türk Edebiyatı Bölümü’nden yüksek lisans, Boğaziçi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden ise doktora derecesini aldı. 2021-22 yıllarında Ulusal Abjeksiyonu Sahnelemek: Türkiye ve Diasporalarında Tiyatro ve Siyaset konulu ERC projesinde post-doc araştırmacı olarak çalıştı. 2024 yılında Metis Yayınları tarafından yayımlanan 19. yüzyıl Karamanlıca edebiyat üzerine yazdığı İki Kilise Arasında Binamaz başlıklı kitabı 2025 yılı Doğan Hızlan Edebiyat Eleştiri ve İnceleme Ödülü’ne layık görüldü. Çalışma alanları arasında 19. yüzyıl Yunan harfli Türkçe edebiyat (Karamanlıca), Osmanlı-Rum edebiyatı, modern Türk edebiyatı, karşılaştırmalı edebiyat, mübadele edebiyatı, edebiyatta yeniden-yazım, metinlerarasılık ve toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimi bulunmakta. 2009’dan bu yana Kadir Has Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapmakta.